Docteur Lieve Baetens, Psychiatre à l’hôpital de Manage
Dames en Heren Senatoren, Collega’s, geacht publiek,
Het is me een eer en een genoegen U hier even over mijn werk met dubbele diagnose patiënten te mogen onderhouden waarvoor mijn dank
Als geneesheer-psychiater is mijn praktijk ervaring meervoudig.
Naast mijn privépraktijk te Ukkel en de ambulante raadplegingen in het C.G.G. te Brussel namelijk het integreren van deze populatie patiënten binnen een sociaal economisch vriendelijk aanbod binnen het C.G.G. = “Yot project” ben ik anderzijds werkzaam op een gespecialiseerde therapeutische ziekenhuisafdeling voor patiënten met een mentale handicap en een psychiatrische problematiek in Manage en in een residentiële setting “Zonnelied” in Roosdaal.
De rode draad die doorheen mijn praktijkervaring loopt is het belang om informatie te verzamelen en observaties te verrichten betreffende het functioneren van de patiënten om van daaruit therapeutische programma’s te ontwikkelen. Hiervoor is een aangepast kader noodzakelijk en vorming van het personeel op maat is hieromtrent zeer belangrijk.
Ik zal mijn therapeutisch werk aan de hand van 2 casussen nader toelichten.
Tijdens mijn consultaties is het belangrijk inzicht te krijgen in de problematiek wat diagnose, de dynamiek en de draagkracht van de families betreft.
Meestal ben ik verwonderd van wat mensen zelf uitvinden om met hun kind broer of zus, familielid om te gaan.
Zelf ben ik opgegroeid met een 6 jarig jongere zus die deze problematiek vertoonde.
Wanneer er binnen dat systeem een verandering optreedt (zoals een echtscheiding, een overlijden of een geboorte) kan iemand die bovenop zijn mentale handicap ook nog een psychische problematiek heeft, zeer heftig en buiten proporties reageren met ernstige gedragsproblemen als gevolg.
Ik denk bijvoorbeeld aan een meisje dat me door een collega werd door verwezen. Ze was onhandelbaar in die zin dat ze hele dagen jammerde en huilde zoals een baby en haar moeder geen seconde kon loslaten, haar vastklampte en niet meer kon eten of slapen en zienderogen vermagerde.
De vader had een ongeneeslijke ziekte die snel palliatief verzorging nodig had.
De moeder droevig, minder weerbaar en beschikbaar was, kon niet meer instaan voor haar kind en de gevolgen ervan waren dramatisch.
Na dit verhaal aandachtig gehoord te hebben, heb ik de moeder wat aandachts- punten en tips gegeven, het meisje aangepaste medicatie voorgeschreven en een mobiel team werd ingeschakeld. De resultaten waren snel bevredigend.
Soms is het wel wat complexer wanneer teams van zowel dag- en/of verblijfcentra eveneens met hun handen in het haar zitten.
Monsieur Meyer vous a parlé de son fils. Il est cultivé, aime la musique et travaille dans son centre normalement. Pour l’un ou l’autre raison, il y a des moments où il perd contact avec la réalité et nécessite un temps de stabilisation dans le service du double diagnostique à Manage
Je pense à un autre jeune homme qui avait été exclu de son centre parce qu’il se mettait en danger .
Un jour, un éducateur avait le malheur d’aller avec lui acheter très gentiment une bouteille de coca à l’épicerie située en face du centre. Depuis lors, le jeune homme traversait régulièrement la rue « sans prêter aucune attention aux voitures » pour chercher des bouteilles de coca et les boire sans aucune modération.
Si on s’interposait, il piquait des colères et avait une attitude tellement impressionnante que l’épicier ne pouvait que le laisser faire. De même dans d’autres circonstances, chaque fois qu’il était confronté à un interdite ou une contrainte il mordait les autres aux bras et aux joues.
Comment comprendre et gérer ce comportement pour arriver à une situation socialement acceptable.
Pour en savoir plus, il faut bien écouter les parents et les équipes.
Il s’avérait qu’il était fasciné par le livre de la jungle et surtout le personnage de Cherkan. Il s’était identifié à celui-ci.
Quand il se mettait en colère, il impressionnait les autres et détenait ce qu’il voulait sinon il mordait.
De point de vue familial, la maman atteinte de la maladie de Huntington ne pouvait plus assurer son rôle et était devenue elle-même dépendante.
Par conséquence, il n’y avait plus de régularité dans les visites au centre, ce qui le perturbait.
Le psychiatre lui avait donné une dose importante de calment faute d’autres moyens.
Il en a eu une malaise avec un arrêt cardiaque qui nécessitait une hospitalisation aux soins intensif. Lorsqu’il s’est réveillé face à un changement de repères radical, une terrible angoisse et par conséquence une extrême violence ne laissaient plus d’autre solution qu’une mise en observation à l’hôpital psychiatrique.
A Manage, il était admis directement dans le service du double diagnostique.
Nous avons réfléchi tous ensemble avec les éléments en notre possession.
La première étape dans le processus thérapeutique devait lui permettre de passer de la nécessité de contention à la nécessité de contenance de manière à le débarrasser de ses liens physiques. Ces manifestations de violence sont dues à ce qu’il est envahi par toutes les stimulations extérieurs et par toutes les pulsions intérieures sans avoir les moyens de concevoir les limiter.
C’est ainsi qu’il mange excessivement, prenant la nourriture n’importe où, qu’il est extrêmement sensible au regard et la voix de l’autre, qu’il s’accapare de toutes sortes d’objets qu’il trouve ;
Il est clair qu’il faut un lieu ou le patient peut s’apaiser, ce qui n’est possible dans un service ou tout est prévisible, claire, rigoureux, cohérent tant au niveau du personnel qu’au niveau des activités.
Ik zal in enkele woorden het ontstaan, het belang en de werking van de therapeutische ateliers proberen uit te leggen.
Die jongen heeft zich geïdentificeerd met Cherkan uit het “junglebook “.
De uitdaging is om een stripfiguur te vinden die zich kwaad maakt op sociaal aanvaardbare manier.
Kapitein Haddock met zijn pijp maakt zich kwaad door zijn armen omhoog te steken en duizend bommen en granaten te schreeuwen.
Onze jongeman is snel in de ban van de kuifjes strips
Het atelier “kuifje” is geboren.
Gebruiken van personages die niet leven maar wel alle menselijke karakteristieken vertonen zijn niet bedreigend en laten identificaties toe.
In een geritualiseerd verloop, week na week worden verhalen geprojecteerd en kunnen patiënten zelf de lege ballonnen invullen.
De jongen in kwestie identificeert zich aan kapitein Haddock met zijn pijp die hij uit zijn mond haalt en neerlegt wanneer hij zich kwaad maakt om vervolgens zijn armen op te steken en te schreeuwen “duizend bommen en granaten”.
Vanaf dit ogenblik is het “bijten” verdwenen.
Onze jongeman is gelukkig in de instelling waar hij nu verblijft. Hij kan ook buiten de instelling functioneren.
Zo zijn er tal van verschillende parallelle ateliers die rekening houden met de interesse van de patiënt en die evolutie toelaten.
Zo zijn er ontelbare voorbeelden van aangepaste therapeutische benaderingswijze die hun effect hebben - ook buiten de ateliers –
zoals bijvoorbeeld tijdens de maaltijden.
Alleen is het moeilijk om dit soort duurzaam therapeutisch werk met de huidige middelen te verwezenlijken binnen een ziekenhuiszetting, nochtans noodzakelijk om een gedragsproblematiek die ontspoort te doorbreken wanneer alle andere middelen falen.
Si l’apaisement et ensuite la construction des savoirs s’est effectuée , des concertations avec les autres acteurs du réseau permettent d’assurer une prise en charge adéquate pour les patients à l’extérieur de l’hôpital.
Ce thème sera plus largement abordé par Eddy Weyts « pédagogue « dans un institut en Flandre.
Une personne handicapée peut évoluer mais il faut la comprendre, l’accueillir et l’accompagner de façon adaptée dans un service hospitalier.
Pour cela, il faut une méthode, un savoir-faire global mettent le patient en confiance avec l’équipe.
Dr. Godelieve Baetens
Senaat, 11 december 2013